Sượng cơm – Hung thần thầm lặng của sầu riêng vùng cao

Trong khi bà con miền Tây còn đang lo chống rụng, thì ở vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên – nơi tập trung hàng chục ngàn hecta sầu riêng Thái và Musang King – nỗi lo lớn hơn đang rình rập: sượng cơm. Đây không chỉ là một lỗi kỹ thuật mà còn là thách thức sống còn của người trồng sầu riêng vùng cao, trong một mùa mưa kéo dài, tiết bông không đều và áp lực thương lái đè nặng từ đầu vụ.

Thực trạng vùng trồng sầu riêng miền Đông – Tây Nguyên:

Hiện nay, đa số diện tích vùng cao tập trung vào 2 giống chính: Sầu riêng Thái (Monthong) và Musang King. Đây là những giống cao sản, được ưa chuộng vì năng suất và chất lượng, nhưng rất nhạy cảm với nước và dinh dưỡng.

Do tiết bông không đồng loạt, hiện tại trong vườn có đủ các giai đoạn trái – từ nhỏ, trung bình đến chuẩn bị thu hoạch. Với tình trạng mưa dầm kéo dài như hiện nay, trái nhỏ thì dễ rụng, trái lớn lại rất dễ bị sượng cơm.

Càng ngày, mối quan hệ giữa nông dân và thương lái càng căng thẳng. Giá bị ép, thương lái “neo” chờ giá thấp, hoặc viện lý do sượng để giảm cọc, thậm chí chối mua. Còn nông dân thì ép cắt, phá hợp đồng, phản ứng gay gắt trên mạng xã hội. Nhưng cuối cùng, thiệt hại vẫn nằm ở phía bà con mình.

Nguyên nhân gây sượng cơm – Bà con cần biết rõ để tránh:

1. Thừa đạm – thiếu kali

Giai đoạn đầu trái nhỏ (dưới 60–70 ngày), cây cần tỷ lệ đạm (N) cao hơn để thúc đẩy phát triển kích thước. Tuy nhiên, bước qua giai đoạn này mà vẫn tiếp tục bón đạm cao, sẽ làm mất cân bằng sinh lý trái. Khi trái lớn nhanh, tế bào trái có thể bị vỡ, biến dạng – gây sượng.

Ngoài ra, thiếu Kali, Canxi và Magie sẽ khiến các tế bào không ổn định về cấu trúc – làm trái dễ rối loạn trao đổi chất, gây sượng cơm nội tại.

• Dư nước – mưa nhiều kéo dài

Khi lượng nước tưới hoặc nước mưa vượt quá nhu cầu sinh lý cây, sẽ dẫn đến:

• Rễ bị nghẹt – không hấp thu được dinh dưỡng
• Trái bị rối loạn chuyển hóa đường – axit, dễ sinh sượng
• Màng tế bào trái bị phồng, thoái hóa – không phát triển đều
• Bệnh hại rễ, bệnh cuống

Một số bệnh như nấm Phytophthora, tuyến trùng, thối rễ… cũng khiến hệ thống hấp thu dinh dưỡng bị tổn thương, trái không nhận đủ dưỡng chất dẫn đến sượng sinh lý.

Khắc phục như thế nào? – Kỹ thuật cần áp dụng rõ ràng theo từng giai đoạn:

Giai đoạn dưới 60–70 ngày sau đậu trái:

• Đạm (N) có thể duy trì cao hơn, kết hợp với P và K cân đối.
• Bổ sung trung vi lượng đầy đủ: Zn, Mg, Bo…
• Quản lý đọt tốt: tránh đọt đi mạnh gây cạnh tranh dinh dưỡng với trái.

Giai đoạn trên 60–70 ngày:

• Giảm mạnh đạm (N), tăng tỷ lệ Kali (K).
• Bổ sung Canxi, Magie, Silic để ổn định màng tế bào, tăng sức bền trái.
• Ưu tiên dinh dưỡng qua rễ để cung cấp đều, ổn định.
• Tránh tăng đạm để kích trái lớn đột ngột – rất dễ sượng.

“Trái lớn hay nhỏ không hoàn toàn phụ thuộc vào lượng đạm, mà là sự phân bố dinh dưỡng và khả năng mang trái của cây. Nếu cây mang nhiều lứa trái cùng lúc, hoặc xử lý chống rụng quá mạnh, trái sẽ dễ sượng hơn.”

Khi mưa kéo dài – thời tiết ẩm thấp:

• Bổ sung Canxi và Silic – giúp trái kháng lại rối loạn do nước thừa.
• Cải tạo thoát nước mô, hạn chế ẩm kéo dài quanh gốc.

Tổng kết:

Sượng cơm không phải lỗi đơn lẻ – mà là hậu quả của chuỗi sai sót nhỏ trong quản lý dinh dưỡng, nước, đọt và bệnh. Bà con cần nắm rõ từng giai đoạn phát triển trái để:

• Điều chỉnh đạm – kali hợp lý
• Bổ sung kịp thời trung lượng Canxi – Magie – Silic
• Quản lý đọt và chống rối loạn sinh lý trái

Cây không sượng là cây có bộ rễ khỏe, đọt không đi quá mạnh, trái lớn ổn định và môi trường đất – nước – phân được điều phối hợp lý.

Hy vọng bài viết này là chìa khóa giúp bà con trồng sầu riêng vùng cao tự tin hơn trong từng quyết định chăm sóc, giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng trái.