DƯ LƯỢNG CADIMI: MỐI NGUY THẦM LẶNG ĐE DỌA NGÀNH SẦU RIÊNG VIỆT

Trong khi ngành sầu riêng đang khẳng định vị thế với kim ngạch xuất khẩu vượt 3 tỷ USD, thì một thách thức lớn lại đang âm thầm hình thành: dư lượng cadimi trong đất – trong trái – và trong cả uy tín của nông sản Việt.

GS.TS. Trần Văn Hâu, nguyên giảng viên cao cấp Trường Đại học Cần Thơ, không chỉ cảnh báo về mối nguy này, mà còn hiến kế các giải pháp thiết thực để nông dân chủ động kiểm soát, hướng đến sản xuất sầu riêng bền vững, an toàn, đủ điều kiện xuất khẩu lâu dài.

Cadimi là gì và cây sầu riêng hấp thụ ra sao?

Cadimi là một kim loại nặng, không có lợi cho cây, cũng không có bất kỳ vai trò dinh dưỡng nào. Ngược lại, khi xâm nhập vào cây, cadimi có thể gây rối loạn trao đổi chất, ức chế quang hợp, làm suy cây và giảm năng suất.

Về lâu dài, cadimi có thể tích tụ trong trái – dù với tỉ lệ thấp – nhưng vẫn đủ để ảnh hưởng đến tiêu chuẩn xuất khẩu, đặc biệt là với thị trường Trung Quốc, nơi các rào cản kỹ thuật đang ngày càng siết chặt.

Nguồn gốc cadimi từ đâu?

Cadimi có thể đến từ hai con đường:

• Nguồn tự nhiên: Quặng mỏ, đá mẹ – các hoạt động khai thác khoáng sản khiến cadimi rò rỉ vào đất, nước, không khí.
• Nguồn nhân tạo: Do người sử dụng phân bón (đặc biệt là phân lân), thuốc BVTV, sơn công nghiệp, nước thải…

Điều đáng lo ngại là phân lân đơn (super lân) – loại phổ biến với nông dân – lại chính là nguồn chứa cadimi cao nhất trong các loại phân. Không những vậy, loại phân này còn làm chua đất, khiến cadimi càng dễ hòa tan và thấm sâu vào rễ.

Cây hấp thụ cadimi như thế nào?

Theo GS. Hâu, cây sầu riêng hấp thụ cadimi gần như hoàn toàn qua rễ. Từ đó, chất độc theo mạch dẫn đi lên thân, lá, và cuối cùng tích tụ một phần trong trái.

• Thân – lá: Có thể tích tụ 10–100% lượng cadimi hấp thụ.
• Trái: Thường chỉ lưu lại 0.1–1%, nhưng vẫn đủ ảnh hưởng đến chất lượng và khả năng đạt chuẩn kiểm dịch.

Điều này đặc biệt nghiêm trọng với cây lâu năm như sầu riêng – nếu không kiểm soát, cadimi tích tụ theo từng mùa vụ.

Giải pháp giảm cadimi – bảo vệ tương lai ngành sầu riêng

Dưới đây là những giải pháp được GS. Trần Văn Hâu khuyến nghị, mang tính khoa học, dễ áp dụng và hiệu quả dài lâu:

1. Tăng pH đất
   • Đất chua khiến cadimi dễ hoà tan.
   • Nâng pH lên khoảng 5.5–6.5 giúp cadimi bị giữ lại, khó thấm vào cây.
   • Có thể sử dụng vôi nông nghiệp, phân hữu cơ, hoặc phân lân kiềm như lân nung chảy.
2. Hạn chế dùng super lân đơn
   • Thay vào đó, ưu tiên dùng lân nung chảy hoặc lân có bổ sung Canxi – Magie.
   • Nếu buộc phải dùng super lân, phối hợp với vôi hoặc lân nung chảy để cân bằng pH.
3. Bổ sung phân hữu cơ
   • Phân hữu cơ giúp giữ cadimi lại trong đất, ngăn cây hấp thụ.
   • Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp ngắn hạn, cần luân phiên thay đổi để tránh tích tụ trở lại.
4. Ứng dụng than sinh học (biochar)
   • Than sinh học có cấu trúc xốp, hấp phụ cadimi hiệu quả.
   • Đặc biệt phù hợp cho vùng có nguy cơ nhiễm kim loại nặng từ đất đá.
5. Khảo sát, kiểm tra định kỳ đất và nước
   • Chủ động kiểm nghiệm mẫu đất tại các vườn trọng điểm, hợp tác xã.
   • Có thể phối hợp với phòng phân tích địa phương hoặc đơn vị độc lập để kiểm tra tồn dư cadimi.
6. Nghiên cứu vi sinh vật và nấm phân giải cadimi
   • Đây là hướng đi tiềm năng, có thể xử lý cadimi ngay trong đất mà không ảnh hưởng đến cây trồng.

Chúng ta không thể chờ đến khi bị cảnh báo mới hành động

Việc kiểm soát cadimi không chỉ vì xuất khẩu, mà còn là cam kết chất lượng với người tiêu dùng trong nước.

• Phát hiện sớm, xử lý sớm
• Không đợi đến lúc trái rớt giá – vườn bị từ chối

Hành động từ hôm nay – bảo vệ thương hiệu sầu riêng Việt ngày mai “Nếu không kiểm soát cadimi ngay từ đầu, rủi ro sẽ nằm ngay trong đất, chảy vào rễ, tích tụ trong cây – và cuối cùng, rơi xuống chính niềm tin của thị trường.”  — GS.TS. Trần Văn Hâu

Nguồn: nguoiduatin.vn