Cháy múi và sượng cơm

Khi cắt trái sầu riêng ra, nếu gặp phần thịt khô, chai, cứng, hoặc có màu bất thường, nhiều bà con thường gọi chung là “bị sượng”.

Nhưng thực tế, có hai hiện tượng rất khác nhau: Sượng cơm và Cháy múi.

Vậy 2 hiện tượng này có gì giống và khác nhau?

1. Cháy múi là gì?

Cháy múi là tình trạng phần thịt múi bị khô cứng, teo lại, có thể có màu vàng cháy, nâu xám hoặc đen thui như cháy khét, ăn vào có vị đắng nhẹ hoặc hôi mùi hư hỏng.

A. Đặc điểm: Chủ yếu ở giống Ri6 – cây tơ

• Múi khô – teo – chuyển màu
• Cơm không mềm – không thơm – có mùi bất thường
• Thường xuất hiện ở 1–2 múi trong trái, hoặc cháy từng phần trong múi

⚠️ Khác với “sượng cơm”, cháy múi là do tổn thương mô – mô chết → không thể phục hồi!

B. Nguyên nhân gây cháy múi sầu riêng

Cháy múi là kết quả của quá trình rối loạn sinh lý, trong đó mô thịt bị chết tế bào, xảy ra ở cả hột và thịt quả, làm mất khả năng vận chuyển dinh dưỡng, thường do:

Tưới – mưa quá nhiều khi trái gần thu

• Giai đoạn 70–90 ngày sau đậu trái thời tiết nắng mưa thất thường rễ hút nước quá nhiều, lượng nước và kali đưa vào trái đột ngột → phá vỡ cấu trúc mô dẫn đến hoại tử mô thịt → cháy múi.

Đặc biệt dễ xảy ra khi:

• Mưa to sau nhiều ngày nắng gắt
• Tưới đậm sát ngày thu

Thiếu Canxi, Bo hoặc rối loạn vi lượng

• Canxi và Bo giữ thành tế bào vững chắc, nếu thiếu sẽ làm mô thịt yếu → dễ rách, chai múi.
• Khi mô bị tổn thương → mất nước nội bào → cháy khô từng vùng.

Bón đạm hoặc kali quá muộn, quá nhiều

• Đạm dư vào cuối vụ làm đọt bật – hút dinh dưỡng khỏi trái → mô trái yếu, dễ sượng – cháy
• Kali cao sát ngày thu cũng khiến trái “chín ép”, mô nứt – khô nhanh bất thường.

Tác động cơ học – cuống yếu:

• Nếu cuống quá nhỏ hoặc bị tổn thương (nứt, nấm hại cuống) → vận chuyển dinh dưỡng kém → múi không đủ dinh dưỡng → mô chết, chuyển màu

2. Sượng cơm là gì?

Sượng cơm là hiện tượng trái chín không đều – cơm chưa phát triển đầy đủ, mô có thể còn sống nhưng chậm phát triển.

A. Đặc điểm: có 2 loại sượng là sượng nước và sượng khô

Sượng khô: Theo GS. Trần Văn Hâu thì sượng khô lại có 2 loại là:

• Sượng khô Cứng cơm Mất màu:
  • Do rối loạn Ca, Mg, K -> trái chín không đều.
  • Phun dinh dưỡng không cân đối hoặc đột ngột.
  • Thường ở giống Monthong, Khổ qua
• Sượng khô Cứng cơm Không mất màu:
  • Do cạnh tranh dinh dưỡng:
  • Cạnh tranh đi đọt khi trái nhỏ và chuẩn bị thu hoạch.
  • Cây tơ chưa cân bằng dinh dưỡng cho trái.
  • Ra hoa nhiều đợt nên trái không đồng đều.
  • Thường ở giống Monthong

Sượng nước:

Dư nước mô bị trương nhũng, làm chết mô nên múi bị thâm xám, mềm

Dư đạm trái bị nhão, cây sinh trưởng mạnh nên nuôi trái kém

Thường ở các giống cũ như: Khổ Qua Xanh, Sữa hạt lép và giống MuSang King

Clorua là một trong những nguyên tố cây rối loạn dinh dưỡng trong cây, hạn chế hấp thu 2 nguyên tố quan trọng là N, S nên bón dư Cl dể gây cháy múi, sượng cơm

3. Tổng kết: Phân biệt và xử lý

Đặc điểm	Sượng cơm	Cháy múi
Màu cơm	Nhạt, trắng xám	Vàng cháy, nâu, đen
Mùi	Lạt, lợ	Không mùi hoặc có mùi hôi, đắng nhẹ
Mô thịt	Khô cứng hoặc mềm nhũng	Khô, chai, xơ
Nguyên nhân	Mất cân bằng dinh dưỡng, nước,	Hoại tử mô, nứt mô, sốc nước
Khả năng phục hồi	Có thể	Không

Sượng vẫn có thể “chín” thêm nếu đủ ngày tuổi hoặc điều kiện tốt. Cháy múi thì không.

4. Cách phòng ngừa cháy múi & sượng cơm hiệu quả

Giai đoạn	Việc cần làm	Gợi ý kỹ thuật
70-75 (Ri) hoặc 85-95 (Thái)	Chặn đọt – cố định dinh dưỡng cho trái	Phun Kali – Canxi – Bo, kiểm soát nước
Từ 75–85 hoặc 95-105	Giảm nước – tránh tưới đậm	Nếu mưa nhiều: đào rãnh – dọn mô – phủi gốc thoáng
70–105 ngày	Tăng sức bền mô trái – hạn chế rách mô	Phun vi lượng Ca – Bo – Zn – Mg dạng dể tiêu
Trước thu hoạch 5 –10 ngày	Không tưới – không bón đậm – giữ cây cân bằng tự nhiên	Ngưng toàn bộ dinh dưỡng đậm đặc – giữ khô gốc

Lời khuyên cuối mùa vụ:

• Cần kiểm soát kỹ lượng nước và dinh dưỡng trong giai đoạn 70–110 ngày sau đậu trái.
• Nếu có mưa liên tục → thoát nước, rút nước không để dư nước trong thời gian dài, phun thêm kali và canxi cũng cố tế bào – ngừa nấm trái bằng thuốc bệnh.
• Đừng chủ quan vì trái đã to – càng to thì càng dễ hư múi nếu chăm không khéo.